Son Haberler

Çeyiz Nedir

Çeyiz, Türk Kültüründe bir evlenen kızın evliliğe maddi katkılarıdır. Geleneksel olarak ”çeyiz” denilen şeyler bir kız daha evlenecek yaşa varmamışken biriktirilmeye başlanır ve evlenene kadar tamamlanır. Bunlar çoğunlukla el emeği ile üretilmiş halılar, dikiş-nakışlar, yastıklar, yorganlar vs vs… gibi ev eşyalarıdır.

Çeyiz gelin gidecek kıza, kızın babası tarafından verilen ağırlıktır. Tabii olarak kızın hazırladıkları da bunun içindedir. Kalın ise oğlan ailesi tarafından kız ailesine verilen veya emanet edilen mal veya paradır. Kalın kaybolmaz ve sarfedilemez bir depozit gibi görünüyor.

Yanlız Altayların kuzeyindeki geri kalmış Şor Türklerinde olduğu gibi, kızın babası kalını çeyize çevirip, kıza verebiliyordu. Mal yerine altın çıkınca, Anadolu Türklerinde de durum herhalde böyle gelişmişti. Yani kız, hem babasının hem de koca evinin verdiklerine sahip oluyordu. Aslında bu mihre benzer; fakat İslamiyet’teki, mihr değildir. Büyük devlet hayatı yaşamamış Kuzey Türklerinin bazı kesimleri kızın çeyizine ”ençi” veya ”ince” derler. Bu söz ise geniş anlayışıyla, baba malından kıza ve oğlana düşen paydır.

Araştırıcı Dingelstet’in de gördüğü gibi ”çeyiz” Orta Asya Türklerinde babasının mirasından kendi hissine düşen payı, kızın alıp koca evine götürmesidir.” Böylece bazı Türk kesimlerinde kızın baba mirası ile ilgisi kesilmiş oluyordu. Yanlız çeyiz yaygın olarak koca evine saygı için, erkeğin kalınından az tutulurdu. Bunun için de sonradan dayı-yenge kavgalarının ardı arkası kesilmez olurdu.

Büyük devlet kurmuş olan Türklerde ise çeyizi karşılayan söz ”şey” idi. Kaşgarh Mahmud’un kitabında görülen bu söz, Batı Anadolu’da ”Sepi” şeklinde söylenir. Bu daha, çok bir ”dürü” süsleme, donatma veya ”donatgu” manasınadır. Türklerde eski anlayış, biraz daha yumuşamış ve insanileşmiştir.

Hayvancı Kırgız Türklerinde de ”Sep”, kızın çeyizi ve süsü demektir. Bu düşünce ise aşağı yukarı bugünkü anlayışımıza çok yakındır.

Orta Asya’daki Küçük Yüz Türkleri ise çeyizin bir kısmına ”kiyit” yani ”giyit” derler. Bunlar güveyinin verdiği para ile yapılır. Bu gelenek Türkmenlerde de vardır. Yanlız Manas HAn’ın karısı, koca evine giderken, kendi babasının sürülerini talamış ve onları kendi çeyizi saymıştı. Verilen çeyizi kız herhalde yeterli görmemişti.

Türklerde baba malında oğlanların olduğu kadar, kızların da payı vardı. Kız koca evine giderken, kendi payını da alıp gidiyordu. Çeyiz, kızların sahip oldukları bu hak ve hukuktan kaynaklanıyor ve zamanlşa gelişiyordu.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Required fields are marked *

*